उमेद मधून बचत गटातील महिलाना कर्ज वाटप

'उमेद' (महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान - MSRLM) अंतर्गत बचत गटातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी कर्जाच्या विविध सोयी उपलब्ध करून दिल्या जातात. यामध्ये प्रामुख्याने बँकांकडून मिळणारे कर्ज आणि अंतर्गत फिरता निधी यांचा समावेश होतो.

या कर्जाबाबतची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. कर्जाचे मुख्य प्रकार

बचत गटातील महिलांना प्रामुख्याने तीन स्तरांवर आर्थिक मदत मिळते:

• फिरता निधी (Revolving Fund - RF): गट स्थापन झाल्यानंतर ३ ते ६ महिन्यांनी सरकारकडून गटाला १० ते १५ हजार रुपयांचा निधी दिला जातो. हा निधी गटाची पत वाढवण्यासाठी असतो.

• समुदाय गुंतवणूक निधी (CIF): हा निधी ग्रामसंघाच्या माध्यमातून (VO) गटाला व्यवसायासाठी दिला जातो.

• बँक कर्ज (Bank Linkage): उमेद अभियानांतर्गत बँकांकडून गटाला मोठ्या स्वरूपाचे कर्ज मिळते.

२. बँक कर्ज (Bank Loan) मिळवण्यासाठी पात्रता

तुमच्या बचत गटाला बँक कर्ज हवे असल्यास खालील अटी पूर्ण होणे आवश्यक आहे:

• गटाचे वय: बचत गट किमान ६ महिने जुना असावा.

• नियमितता: गटाची बचत, बैठका आणि कर्जाची परतफेड नियमित असावी.

• दप्तर अद्ययावत: गटाचे हिशोब (प्रोसिडिंग बुक, लेजर, पासबुक) पूर्ण असावेत.

• पंचसूत्र पाळणे: नियमित बैठक, नियमित बचत, नियमित अंतर्गत कर्जवाटप, नियमित परतफेड आणि नियमित हिशोब लेखन.

३. कर्जाची मर्यादा (Dose of Loan)

उमेद अभियानात बँका टप्प्याटप्प्याने कर्ज देतात:

1. पहिला हप्ता (First Dose): गटाच्या एकूण शिलकीच्या ६ पट किंवा किमान १.५० लाख रुपये.

2. दुसरा हप्ता (Second Dose): किमान ३ लाख रुपये (पहिल्या कर्जाच्या परतफेडीनंतर).

3. तिसरा हप्ता (Third Dose): ६ लाख रुपयांपर्यंत (व्यवसायानुसार ही मर्यादा वाढू शकते).

४. व्याजदर आणि सवलत (Interest Subvention)

• उमेद अंतर्गत बचत गटांना बँका साधारणपणे ७% ते ९% व्याजाने कर्ज देतात.

• परंतु, ज्या महिला नियमित कर्ज परतफेड करतात, त्यांना केंद्र आणि राज्य सरकारकडून व्याजात सवलत मिळते. यामुळे प्रभावी व्याजदर केवळ ४% किंवा काही ठिकाणी ०% (व्याज परतावा योजनेमुळे) पडतो.

५. कर्ज मिळवण्याची प्रक्रिया

1. गटाचा ठराव: सर्वात आधी गटाच्या बैठकीत कर्ज घेण्याबाबत ठराव मंजूर करून प्रोसिडिंगमध्ये लिहावा लागतो.

2. कर्ज मागणी अर्ज: उमेदच्या 'बँक सखी' किंवा 'प्रभाग समन्वयक' (CC) यांच्या मदतीने बँकेत अर्ज करावा लागतो.

3. श्रेणीकरण (Grading): बँक अधिकारी किंवा उमेदचे प्रतिनिधी गटाची तपासणी (Grading) करतात.

4. मंजुरी: ग्रेडिंगमध्ये पात्र ठरल्यावर बँक कर्ज मंजूर करते.

६. कर्जाचा वापर कशासाठी करावा?

उमेद अभियानाचा उद्देश महिलांना 'लखपती' बनवणे आहे, त्यामुळे या कर्जाचा वापर खालील गोष्टींसाठी करण्यास प्रोत्साहन दिले जाते:

• शेतीपूरक व्यवसाय (दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन, शेळीपालन).

• लघु उद्योग (पापड-मसाले उद्योग, शिवणकाम, किराणा दुकान).

• घरगुती गरजा किंवा मुलांचे शिक्षण.

महत्त्वाच्या व्यक्तींशी संपर्क

तुम्हाला कर्ज मिळवण्यासाठी अडचणी येत असतील, तर खालील व्यक्तींशी संपर्क साधावा:

• बँक सखी: तुमच्या गावातील बँकेत मदत करण्यासाठी असते.

• कृती संगम सखी (CRP): गटाचे मार्गदर्शन करण्यासाठी.

• प्रभाग समन्वयक (CC): उमेदच्या तालुका कार्यालयातील अधिकारी.