वृक्ष लागवड मोहीम

'वृक्ष लागवड मोहीम' ही पर्यावरणाचे रक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी राबवली जाणारी एक अत्यंत महत्त्वाची चळवळ आहे. वाढते प्रदूषण आणि हवामान बदल (Climate Change) यावर मात करण्यासाठी 'झाडे लावा, झाडे जगवा' हा संदेश केंद्रस्थानी आहे.

या मोहिमेबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. मोहिमेची मुख्य उद्दिष्टे

• हरित क्षेत्र वाढवणे: जमिनीवरील जंगलांचे प्रमाण वाढवून पर्यावरणाचा समतोल राखणे.

• प्रदूषण नियंत्रण: हवेतील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेऊन ऑक्सिजनचे प्रमाण वाढवणे.

• तापमान कमी करणे: वाढत्या जागतिक तापमानाला (Global Warming) रोखण्यासाठी मदत करणे.

• भूजल पातळी वाढवणे: झाडांच्या मुळांमुळे पावसाचे पाणी जमिनीत जिरण्यास मदत होते.

२. लागवडीसाठी योग्य झाडांची निवड

मोहीम यशस्वी होण्यासाठी स्थानिक हवामानानुसार झाडे लावणे गरजेचे असते. प्रामुख्याने खालील प्रकारची झाडे लावण्यावर भर दिला जातो:

• औषधी झाडे: कडुनिंब, आवळा, कोरफड, तुळस.

• सावली देणारी झाडे: वटवृक्ष (वड), पिंपळ, चिंच, करंज.

• फळझाडे: आंबा, पेरू, जांभूळ, फणस, सीताफळ.

• शोभेची झाडे: गुलमोहर, बहावा, कांचन.

३. मोहिमेचे नियोजन कसे करावे?

केवळ झाड लावणे महत्त्वाचे नसून ते जगवणे महत्त्वाचे आहे. त्यासाठी खालील टप्पे पाळावे:

1. जागेची निवड: जिथे झाडाला पुरेशी जागा आणि सूर्यप्रकाश मिळेल अशी जागा निवडावी.

2. खड्डा खणणे: झाडाच्या आकारानुसार किमान १ ते २ फूट खोल खड्डा खणावा.

3. खत आणि माती: चांगल्या प्रतीची माती आणि शेणखताचा वापर करावा.

4. संरक्षण: लहान रोपांना गवत खाणाऱ्या प्राण्यांपासून वाचवण्यासाठी 'ट्री गार्ड' किंवा कुंपण लावावे.

5. पाणी व्यवस्थापन: पावसाळ्यानंतरही झाडाला नियमित पाणी मिळेल याची सोय करावी.

४. शासनाचे उपक्रम (महाराष्ट्र संदर्भ)

• 'माझी वसुंधरा' अभियान: याद्वारे स्थानिक स्वराज्य संस्थांमार्फत वृक्षारोपण केले जाते.

• सामाजिक वनीकरण विभाग: रस्ते आणि रेल्वेच्या कडेला मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते.

• सवलतीच्या दरात रोपे: सरकारी रोपवाटिकांमधून (Nurseries) नागरिकांना कमी दरात रोपे उपलब्ध करून दिली जातात.

५. वृक्ष लागवडीचे सामाजिक फायदे

• रोजगार निर्मिती: फळझाडांच्या लागवडीतून शेतकऱ्यांना आणि मजुरांना उत्पन्न मिळते.

• जैवविविधता: पक्षी आणि कीटकांसाठी नैसर्गिक अधिवास निर्माण होतो.

• आरोग्य: शुद्ध हवा मिळाल्याने मानवी आरोग्यात सुधारणा होते.