सभा घेतली

'मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियान' हे महाराष्ट्र शासनाचे एक अत्यंत महत्त्वाचे अभियान आहे. ग्रामपंचायतींचे बळकटीकरण करणे, पारदर्शकता आणणे आणि ग्रामीण भागाचा सर्वांगीण विकास करणे हे या अभियानाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. या अभियानात 'ग्रामसभा' हा सर्वात महत्त्वाचा घटक मानला जातो.

या अभियानांतर्गत ग्रामसभेची भूमिका आणि मोहिमेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियानाचे स्वरूप

हे अभियान प्रामुख्याने ग्रामपंचायतींच्या कामकाजात गुणात्मक सुधारणा करण्यासाठी राबवले जाते. यामध्ये उत्कृष्ट काम करणाऱ्या ग्रामपंचायतींना पुरस्कार देऊन गौरविले जाते.

• शाश्वत विकास ध्येये (SDGs): गरिबीमुक्त गाव, आरोग्यसंपन्न गाव, जलसमृद्ध गाव यांसारख्या ९ संकल्पनांवर हे अभियान आधारित आहे.

• ई-प्रशासन (e-Governance): ग्रामपंचायतीचे सर्व दप्तर ऑनलाइन आणि अद्ययावत ठेवण्यावर भर दिला जातो.

२. ग्रामसभेचे महत्त्व आणि अधिकार

या अभियानात ग्रामसभेला 'ग्राम संसदेचा' दर्जा दिला जातो. ग्रामसभेच्या माध्यमातूनच समृद्ध गाव घडवले जाते:

• नियोजन: गावाच्या विकासाचा आराखडा (GPDP - Gram Panchayat Development Plan) ग्रामसभेतच मंजूर केला जातो.

• पारदर्शकता: विकासकामांवर होणारा खर्च आणि कामाची गुणवत्ता यावर ग्रामसभेत चर्चा केली जाते.

• लाभार्थी निवड: घरकुल, वैयक्तिक शौचालय किंवा पेन्शन योजनांच्या लाभार्थ्यांची निवड ग्रामसभेसमोर जाहीरपणे केली जाते.

३. अभियानांतर्गत ग्रामसभेचे मुख्य विषय

समृद्ध पंचायत राज अभियानावेळी ग्रामसभेत खालील मुद्द्यांवर विशेष चर्चा होणे अपेक्षित असते:

1. १००% कर वसुली: गावच्या विकासासाठी स्वतःचा निधी उभा करणे.

2. शिक्षण आणि आरोग्य: शाळांमधील गुणवत्ता आणि प्राथमिक आरोग्य केंद्रांची स्थिती.

3. स्वच्छता आणि पर्यावरण: सांडपाणी व्यवस्थापन आणि वृक्ष लागवड मोहिमेचा आढावा.

4. महिला सभा: मुख्य ग्रामसभेपूर्वी महिलांची स्वतंत्र सभा घेऊन त्यांच्या समस्या समजून घेणे.

४. समृद्ध पंचायत राज अभियानाचे मूल्यमापन (Scorecard)

या अभियानात ग्रामपंचायतींना खालील निकषांवर गुण दिले जातात:

निकष	अपेक्षित काम
प्रशासकीय काम	वेळेवर ग्रामसभा घेणे, प्रोसिडिंग अद्ययावत ठेवणे.
सुविधा	शुद्ध पिण्याचे पाणी, पथदिवे आणि रस्ते यांची सोय.
डिजिटलायझेशन	सातबारा, जन्म-मृत्यू दाखले ऑनलाइन उपलब्ध करून देणे.
पारदर्शकता	सोशल ऑडिट (सामाजिक अंकेक्षण) पूर्ण करणे.

५. नागरिकांची भूमिका

मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियान यशस्वी करण्यासाठी ग्रामस्थांनी:

• ग्रामसभेला जास्तीत जास्त संख्येने उपस्थित राहावे.

• विकासकामांबाबत प्रश्न विचारावेत.

• सरकारी योजनांचा लाभ शेवटच्या माणसापर्यंत पोहोचतोय की नाही, याकडे लक्ष द्यावे.

निष्कर्ष: हे अभियान म्हणजे ग्रामपंचायतीला केवळ सरकारी कार्यालय न ठेवता, तिला 'विकासाचे केंद्र' बनवण्याचा प्रयत्न आहे.